Najbardziej znanym, historycznym szlakiem lądowym obejmującym kraje azjatyckie jest Jedwabny Szlak. W rzeczywistości była to cała sieć dróg wiodących ze wschodu na zachód i łącząca wschodnią Azję z Europą. Przebieg Szlaku był modyfikowany skutkiem konfliktów i klęsk żywiołowych. Średnia długość Jedwabnego Szlaku szacowana jest na ponad 6,5 tys. km. Jedwabny Szlak funkcjonował od II wieku przed naszą erą do XV wieku. Kiedy Imperium Osmańskie przejęło kontrolę nad lądowymi drogami handlowymi z Azji, a Portugalczycy odkryli drogę morską do Indii, Szlak Jedwabny zaczął tracić swoje znaczenie. Od tamtej pory szybszym i bezpieczniejszym wyborem stała się droga morska.
Nazwa szlaku pochodziła od jedwabiu, który był produkowany w Chinach i z biegiem czasu stał się popularnym produktem eksportowym. Tajemnica sposobu produkcji tkanin jedwabnych była utrzymywana w tajemnicy przez 2000 lat, dzięki czemu Państwo Środka cieszyło się monopolem tego luksusowego towaru. Jednak jedwab nie był ani głównym ani jedynym przedmiotem handlu. Ze wschodu na zachód dostarczano również miedzy innymi herbatę, porcelanę, barwniki, perfumy i jadeit. Z kolei w drugą stronę transportowano miód, wino, złoto oraz konie. Istnieniu Jedwabnego Szlaku zawdzięczamy także wymianę myśli technologicznej. W średniowieczu do Europy trafiło co najmniej kilka wynalazków. Do najważniejszych z nich należą kompas i zegary mechaniczne. Oprócz towarów równie ważna stała się wymiana kulturowa, obejmująca naukę, filozofię i religię.
Nazwy „Jedwabny szlak” użył jako pierwszy niemiecki geograf i badacz Chin, Ferdinand von Richthofen. Było to w roku 1877. Mimo, że niezbyt trafna, nazwa przyjęła się i jest do dziś powszechnie używana.
Jedwabny szlak rozpoczynający się w Chang'an, dawnej stolicy Chin – obecnie Xi'an. Po dotarciu do Dunhuang rozgałęział się na drogę północną (główną) i południową. Za zachodni koniec Jedwabnego Szlaku długo postrzegano Antiochię (obecnie Antakya w Turcji). Z Antiochii ale także z Konstantynopola (obecnie Stambuł w Turcji) lub z Aleksandrii (w Egipcie) drogą morską dostarczano towary do portów europejskich.
Pewnego rodzaju powrotem do idei połączenia lądowego Europy z Dalekim Wschodem była budowa - przełomie XIX i XX wieku - linii kolejowej łączącej Moskwę z Władywostokiem, zwanej Koleją Transsyberyjską.
Gdyby przełożyć Jedwabny Szlak na współczesną mapę, prowadziłby przez Chiny, Kirgistan, Tadżykistan, Uzbekistan, Pakistan, Kazachstan, Afganistan, Turkmenistan, Iran, Irak, Syrię, Turcję, Liban, Egipt, a odnogi Szlaku przebiegały także przez Mongolię i Indie.
Choć minęły setki lat od czasu świetności Jedwabnego Szlaku, jego pozostałości są widoczne w wielu miastach Azji. Wśród najważniejszych miast, które istnieją do dzisiaj, dostępne do zwiedzania są: Xi'an, Dunhuang, Buchara, Chiwa, Kaszgar, Balch, Samarkanda, Palmyra, Taszkent, Damaszek, Antakya, Aleksandria i Stambuł. Ale pojedyncze budowle (głównie karawanseraje) można znaleźć w wielu innych lokalizacjach.
Zabytki Jedwabnego Szlaku można eksplorować zwiedzając kraje przez które przebiegał. Na szczególną uwagę zasługuje Uzbekistan, gdzie zachowało się najwięcej zabytków.
Od pewnego czasu hasło Jedwabny Szlak nabiera nowego znaczenia. Nowy Jedwabny Szlak to długoterminowy projekt, który ma na celu odtworzenie starożytnego szlaku handlowego łączącego Wschód z Zachodem (drogą lądową i morską). Inicjatywa ta, oficjalnie nazwana „One Belt, One Road” (OBOR) lub „Belt and Road Initiative” (BRI), została zaprezentowana przez chińskiego prezydenta Xi Jinpinga w 2013 roku. Kluczowy korytarz łączący Chiny z Europą Zachodnią, wiedzie przez Rosję, Białoruś i Polskę. Małaszewicze na granicy polsko-białoruskiej są miejscem, w którym pociągi przybywają na teren Unii Europejskiej.
Pod koniec 2024 r. rozpoczęło budowę odnogi Szlaku z Chin do Kirgistanu i dalej do Uzbekistanu. Nowa trasa nie tylko pozwoli ominąć Rosję, ale także skróci drogę z Chin do Europy o 900 km.
Mapa: Drogi Jedwabnego Szlaku
Koleją z Azji do Europy – z Singapuru do Lagos w Portugalii
Najdłuższa trasa kolejowa na świecie liczy 18 755 kilometrów i prowadzi z Singapuru do Lagos w Portugalii. Wybierając ją trzeba przejechać przez 12 (13) krajów – Singapur, Malezję, Tajlandię, Laos, Chiny, Rosję (lub do Rosji przez Mongolię), Białoruś, Polskę, Niemcy, Francję, Hiszpanię i Portugalię. Oczywiście, jest to przejazd z przesiadkami. Trasa funkcjonuje od roku 2021, kiedy ukończono ponad 400-kilometrowy odcinek między stolicą Laosu Vientiane i chińskim miastem Kunming. Eksperci obliczyli, że taka podróż – w jedną stronę – zajmuje co najmniej 21 dni a przybliżony koszt do 1200 EUR. Problemem jest sytuacja polityczna – wojna pomiędzy Rosją a Ukrainą.
Mapa: Trasa kolejowa z Singapuru do Lagos